Bütçe Nedir

Bütçe, kişilerin, işletmelerin, kurumların ve­ya devletlerin, getir ve gider tahminlerine iliş­kin olarak yaptıkları Ekonomik ve rasyonel pl Anlam Aya verilen addır. Bu terimin, Halk ara­sında, gelir-gider dengelemesinin ötesinde “ö-deme gücü”nü ifade etmek için sıkça kullanıl­dığı da bir gerçektir.

Gelir ve gider arasında akıllıca yapılan eko­nomik planlama mahiyetindeki bütçe fikri, in­sanlık tarihi kadar eskidir. Zira insanoğlu, kı­sıtlı imkânlarla sınırsız olan ve zamanla hızla gelişen ihtiyaçlarını doyurabilmek için, akıllı davranmak, zaman ve imkânları en iyi şekilde kullanmak zorundadır.

Bürokrasi Nedir

Bürokrasi terimi ilk olarak 1745 yılında Vin-cent de Gournay tarafından, büroların kamu yönetiminde artan egemenliğini tanımlamak için kullanılmıştır. Bürokrasi, latince “burrus” ve “kratic” kelimelerinden oluşmuştur. Kın-tie/kratos üstünlük, hakimiyet anlamında olup bürokrasi ofisin, büronun veya makamın üstünlüğünü ifade etmek üzere kullanılmıştır. Nasıl eski Yunanistan’da “demos” halk, “de­mokrasi” iktidarın halkta olduğu siyasî yapıyı anlatıyorsa, “bürokrasi” de bürolarda çalışan­ların (bürokratların) iktidara sahip olduğu ve­ya en azından siyasal hayatta Önemli rol oyna­dıkları bir yönetim biçimini anlatmaktadır.

Bunalım Nedir

Toplumların gelişimleri sırasında görülen kopukluk ve rahatsızlık dönemleri bunalım (kriz) diye adlandırılır. Enflasyon veya para­nın değer kaybı gibi finansal bunalımlardan ve iiretim-tüketim dengesizliği şeklinde kendi­ni gösteren ekonomik bunalımlardan başka, çevrimsel olgular olarak nitelenen çeşitli bo­yut ve ağırlıklardakî siyasal bunalımlardan da söz edilebilir.

Bazıları bunalım terimini M.Duverger’in ifa­desiyle “rejim çatışmalarımla sınırlandırırlar. Örneğin hükümetin istifasından kaynaklanan “kabine bunalımı” gibi ki, o da siyaset oyunu­nun tabiatında vardır. Bunun da ötesinde, Fransa’nın III. ve IV.Cumhuriyet dönemlerin­de rastladığımız gibi kronikleşmiş bir “hükü­met bunalımı”, rejim bunalımına, yani rejim tartışmalarına veya anayasa değişikliğine yol açabilir. Daha kötüsü devlet bunalımı veya lop-lumsal bunalımdır. Devlet bunalımında devle­tin toplumun gelişim sürecine ayak uydurama­ması, toplumsal bunalımda ise toplumsal dü­zenin alt-yapısım oluşturan geleneksel değer­lerin ideolojik nedenlerle suçlanması sözkonu-su olur.

Ekonomik Bunalım

Arz ve talep arasındaki bir dengesizliği izle­yen zamanlarda büyüme döneminden durgun­luk dönemine geçiş ekonomik bunalım diye adlandırılır. Bu geçiş, ülkenin kalkınmasında­ki uygun ortamın aniden yok olma sürecidir ve aynı zamanda çeşitli olayların birikmesi so­nucu meydana gelir.

Bu bunalımın açıklaması değişik doktrinler­de değişik şekillerde yer alır. Klasiklere göre, ekonominin doğal kendi kendini düzenleme mekanizmalarının aksatılması bu dengesizli­ğin nedenini teşkil eder. Neo-libcrallere göre ise bunun nedeni ekonomik fenomenlerde gö-

rülen zaman boşlukları ile ekonominin temci değişkenlerinden sapmalardan kaynaklanan dalgalanmaların varlığıdır. Marksistler de bu­nu üretimin talepten fazla olmasının yol açtığı uyumsuzluk olarak açıklarlar.

XIX. yüzyılın tamamında buna1 . ılar birbiri­ni kovalamıştır. XX. yüzyılın ilk yarısında da tarım ürünlerindeki düşük üretimle bazı sek­törlerdeki fazla üretimin neden olduğu buna­lımlar görüldü. 1974 bunalımını saymazsak (ki bu bunalım son kırk yılın en büyük gerilim­lerine sebep olmuştur) 1929 Büyük Bunalı-rm’ndan bu yana batı ekonomileri fazla bir ge­rileme yaşamadılar. Herhangi bir anda yakla­şan bir bunalım kokusu aldıklarında hükümet­ler, bunun durgunluğa yol açmamasına gayret etliler. işte bundan dolayı ‘ekonomik çevrim­ler’ yerine ekonomik dalgalanmalardan bah­setmek daha yerinde olur.

Daha genel bir anlamda ise bunalım terimi, ekonominin -bir branş, bir sektör gibi- özel bir alanında çöküşü ifade etmek için de kulla­nılabilir.

Bilinç Nedir

Kişinin kendi varlığının tümüyle farkında ol­ması haline bilinç denir. Fakat kavramın biyo­loji, psikoloji, sosyoloji ve felsefedeki kullanı­lışları birbirlerinden oldukça farklıdır ve bu konuda henüz bir fikir birliği sağlanabilmiş değildir.

Biyolojide ve tıpta bilinç kavramı, beynin ve merkez sinir sisteminin diğer bölümlerinin bir işlevi olarak kullanılır. Çevredeki uyaranların duyu organları tarafından algılanarak sinir sis­temi aracılığıyla beyin kabuğuna götürülmesi, gelen bilgilerin orada işlenip ayıklandıktan sonra gerekli tepkilerin verilmesi anlamına ge­lir.

Bayram Nedir

Bütün toplumlarda, belirli gün ve olayların şerefli ve uğurlu olduklarına inanılarak veya o günleri yâd etmek için hep bir arada sevinç içinde kutlanan günlere bayram denir. Bay­ram kelimesinin yapısı ve kökü hakkında açık bir bilgi yoktur. Kaşgarlı Mahmud Müslüman Türk boylarında çok az telâffuz farklariyle or­tak olan bayram kelimesinin “sevinç” ve “süs” manasına gelen “bazram” kelimesinden alındı­ğını, ancak Türklerin islâm dinine girmeden evvel bayram günleri olmadığını söyler. Türk­lerin islâmi anlamda îd kelimesinin karşılığı olan bayramları yoktu, demek belki daha doğ­ru olabilirdi. Zira kültür tarihimizle ilgili eser­lerde, Türklerin bir arada sevinç içinde kutla­dıkları dinî-millî bayramların mevcut olduğu görülmektedir. Ancak bunlar daha çok ayine benzer kutlamalardır.

Batılılaşma Nedir

Batı medeniyetini veya batılı milletleri taklit cime, onlara benzeme harekeli. (Batılılaşma, garbhlaşma, avrupalılaşma, modernleşme, as­rîleşme, çağdaşlaşma da denir).

Avrupanın (sonradan Amerikanın da) başta teknolojisi olmak üzere siyasî, sosyal ve hatta kültürel sistemini aktarma ya da iktibas etmeye dayanan fikirler ve uygulamaların tamamı bu kavramın çerçevesine girer. Bu anlamda batılılaşma sadece Türkiye ile ilgili bir mesele değildir. Bütün islâm dünyası ile birlikte, Rus­ya, Japonya, Hind, Çin ve giderek bütün Batı Avrupa ile Amerika (Amerika Birleşik Dcv-letleri-ABD) dışında kalan dünyanın meselesi olmuştur.

Batıl Nedir

Arapça bir kelime olup boşa gitmek, hüküm­süz olmak, ifade etmemek anlamlarında kulla­nılır. Kelimenin etimolojik yapısı ile semantik anlamı arasında bir tür paradoksal bir ilişki var. Çünkü varolan, görülen, elle tutulan mad­di bir nesne, canlı bir varlık veya soyut bir kav­ram reci varlığına rağmen hakikatte değildir. Bir sözün özel harf diziminden teşekkül eden varlığının maddi olarak varolmasına rağmen, geçerlilik düzleminde gerçeklik ifade etmeme­si, bundan dolayı kaale alınmaya değer bulun­maması gibi. Eylem (fiil) düzleminde de ben­zer bir durumdan söz edilebilir. Örneğin ku­rallarına uygun vukubulmamış bir alışveriş, hukuk açısından batıldır, yani geçersiz ve hü­kümsüzdür.

Baskı Nedir

Genel anlamıyla dışarıdan, belli bir şekilde hareket etmeleri ya da düşünmeleri içinkişilerin davranışlarının yönlendirilmesine verilen ad. Baskı türleri arasında şiddet kullanılarak veya şiddet kullanmaksızın yapılan, kaba kuvvet uygulandığı veya kaba kuvvete başvurul­madan kurulan, kanunî veya kanun dışı baskı­lar olmak üzere ikiye ayrılabilir.

Barış Nedir

Tarihsel bakımdan birden çok barış kavramı­na rastlanır. Bu kavramlar genellikle verilen­den daha zengin bir barış kavramını ortaya çı­karmak üzere bir araya getirilebilecek farklı düşüncelerin taşıyıcısıdırlar. Balı düşünce ge­leneğinde en önemli olanı Roma’nın “pax ab-sctilia belli” anlayışı olup, barışın, zıddı olan bir kavramla açıklanması ve ülkeler arasında savaşın olmayışıdır. Yunanca, divite, Arapça selâm, ibranice şııloın, Japonca keiwa, Çince clunva kelimeleri, Batılı Pav’dan farklı bir an­lam ifade ederler. Bu kelimeler adalcl ve ahenk (kurtuluş) gibi kelimeler yardımıyla da­ha iyi anlaşılabilecek kavramlardır.

Bağlam Nedir

Dilbilimin diğer bilimsel disiplin ve düşünce sistemlerine armağanı olan bağlam terimi, di­ğer sosyal bilim disiplinlerinde de, bir lerim veya ifadeye anlamını veren dış şartları ve çev­reyi dile getirir.

Dilbilimde bağlam, bir ifade veya metinde belirli bir lingüistik birimi inceleyen ve takip eden seslerin, kelimelerin veya ibarelerin oluş­turduğu bütün anlamına gelir. Buna göre, ko­nuşmayı oluşturan ses birimleri kendilerine bi­tişik sesler tarafından belirlenerek kayıt altına alınırlar. Yani, hangi lingüistik birim olursa ol­sun, bir lingüistik birimin anlamını belirleyen şey, içinde ortaya çıktığı bağlamdır. Yine dilbi­limde, dil-dışı unsurlara vurgu yapmak amacıy­la J.R.Firt, durum bağlamı (context of situati-on) terimini öne sürmüş ve bu deyim dilbilim­ciler arasında büyük kabul görmüştür.

Ashab Nedir

islâm alimleri tarafından yapılan sahabi ta­nımlarında bazı farklılıklar görülür. Bu da on­lardan her birinin değerlendirmesine esas aldı­ğı ölçüden kaynaklanmıştır. Ancak mevcut ta­nımların özü şöyle ifade edilebilir. “Sahabi, Peygamber (s) ile mümin olarak karşılaşan ve mü’min olarak ölen kimsedir.” O’nunla az ve­ya çok beraber bulunmuş olan, hadis rivayet eden veya etmeyen, O’nunla bir savaşa katı­lan ve katılmayan, sadece görmüş olup O’nun­la oturmayan veya bir engelden dolayı görme­yenler de bu tanımın kapsamına girmektedir.